Lớp 11

Phân tích Bài ca ngắn đi trên bãi cát của Cao Bá Quát

Phân tích Bài ca ngắn đi trên bãi cát của Cao Bá Quát

Dàn ý chi tiết:

1. Mở bài:

Giới thiệu tác giả, tác phẩm

Bạn đang xem: Phân tích Bài ca ngắn đi trên bãi cát của Cao Bá Quát

– Cao Bá Quát (1809? – 1855) là người có tài cao, nổi tiếng văn hay chữ tốt và có uy tín lớn trong giới trí thức đương thời (thần Siêu thánh Quát).

– Tác giả là người có khí phách hiên ngang, có tư tưởng tự do, ôm ấp hoài bão lớn, mong muốn sống có ích cho đời.

+ Thi Hương năm 14 tuổi. Năm 23 tuổi đậu cử nhân. Sau đó cứ 3 năm một lần trong 9 năm ròng vào thi Hội nhưng đều không đỗ. Năm 32 tuổi, ông vào Huế nhận một chức tập sự ở bộ Lễ. Khi làm sơ khảo kì thi ở Thừa Thiên, ông đã dùng muội đèn chữa những lỗi phạm huý trong 24 quyển thi đáng được lấy đỗ. Việc lộ, Cao Bá Quát bị bắt giam, bị tra tấn cực hình. Được tha, ông phải đi phục vụ phái đoàn công cán ở Xing-ga-po. Về nước ông bị thải hồi. Bốn năm sau, ông được cử đi làm giáo thụ ở Sơn Tây.

+ Nổi tiếng viết chữ đẹp, nổi tiếng trong giới trí thức Bắc Hà.

+ Năm 1853 ông cùng nhân dân Mĩ Lương nổi dậy chống lại triều đình nhà Nguyễn. Năm 1855, bị quân triều đình bắn chết.

– Để lại 1353 bài thơ,  21 bài văn xuôi, một số bài phú Nôm, hát nói

– Văn bản:

– Hoàn cảnh ra đời: Bài thơ được Cao Bá Quát viết trên đường đi thi Hội, qua dải đất miền Trung đầy nắng gió.

– Thể loại: thơ cổ thể, không gò bó về luật, không hạn chế về số câu, gieo vần linh hoạt

2. Thân bài:

Bốn câu đầu: Tiếng khóc cho cuộc đời dâu bể

– Hình ảnh bãi cát dài: Trường sa phục trường sa. Hình ảnh bãi cát dài được lặp lại hai lần (và còn được lặp lại ở câu thơ phía sau nữa: Trường sa, trường sa nại cừ hà?).

+ Đây trước hết là hình ảnh tả thực: những trảng cát dài trắng xoá, mênh mông, bất tận, nối tiếp nhau dọc bờ biển Quảng Bình, Quảng Trị vào Huế. Đó cũng là hình ảnh Nguyễn Du sáng tạo trong Truyện Kiều (Bốn bề bát ngát xa trông, Cát vàng cồn nọ, bụi hồng dặm kia). + Hình ảnh con đường như bất tận, mờ mịt: Nhất bộ nhất hồi khước: đi một bước như lùi một bước, đây vừa là cảnh thực vừa tượng trưng cho con đường công danh gập ghềnh của tác giả. Người đi trên bãi cát không biết đâu là đích, không biết bao giờ đến được đích. – Tình cảnh của người đi đường:

+ Nhật nhập hành vị dĩ: mặt trời lặn mà vẫn còn đi, chưa được dừng bước, nghỉ ngơi. Câu thơ gợi lên hình ảnh con đường xa xôi, mờ mịt, không biết chọn ngả nào, hướng nào. Muốn đạt được chân lí cuộc đời, con người ta phải vượt qua muôn vàn khó khăn.

+ Khách tử lệ giao lạc: Hình ảnh người đi trên bãi cát thật khó nhọc. Bước chân như bị kéo lùi, khổ đến mức nước mắt lã chã rơi. Nhưng lời thơ không chỉ gợi lên sự nhọc nhằn mà người đi trên bãi cát phải trải qua, nó còn thể hiện sâu sắc tâm trạng đau khổ của người đi đường. Đây là hình ảnh thực, chính Cao Bá Quát đã trải nghiệm.

Tám câu tiếp: Tiếng thở than, oán trách bởi ý thức sâu sắc về mâu thuẫn giữa khát vọng, hoài bão của mình và thực tế cuộc đời trớ trêu, ngang trái

– Nỗi chán nản của tác giả vì tự mình phải hành hạ thân xác mình, theo đuổi công danh và ước muốn trở thành ông tiên có phép ngủ kĩ: Quân bất học tiên gia mĩ thụy ông, Đăng sơn thiệp thủy oán hà cùng!.

Nhịp thơ thay đổi liên tục (3/5, 4/3) thể hiện sự gập gềnh, trúc trắc của những bước đi trên bãi cát dài, tượng trưng cho sự chán nản, mệt mỏi của người đi đường.

– Sự cám dỗ của cái bả công danh đối với người đời: Cổ lai danh lợi nhân, Bôn tẩu lộ đồ trung, Phong tiền tửu điếm hữu mĩ tửu, Tỉnh giả thường thiểu túy giả đồng.

+ Khái niệm danh lợi ở câu thơ trên gắn với việc đi học, thi, ra làm quan. Cao Bá Quát đã từng nhiều lần viết về việc học hành, khoa cử như là con đường tìm kiếm danh lợi. (Dư sinh phù danh ngộ, Thập nên trệ văn mặc nghĩa là “Đời ta lầm lỡ vì cái danh hờ, Hàng chục năm chìm đắm trong bút mực” hay Vị luyến minh thì học tố quan, Nhất danh lạo đào vị năng nhàn nghĩa là “Một chút danh mà lận đận mãi chưa thể nhàn được).

+ Những câu thơ trên nói về sự cám dỗ của cái bả công danh đối với người đời. Nhận định mang tính khái quát về những kẻ ham danh lợi đều phải chạy ngược, chạy xuôi (bôn tẩu) nhọc nhằn được nhà thơ ví như ở đâu có quán rượu ngon đều đổ xô đến, trong khi đó người tỉnh lại rất ít. Danh lợi cũng là một thứ rượu ngon dễ làm say người. Những kẻ ham danh lợi chỉ mong có được chút công danh, mong được hưởng vinh hoa phú quí, rượu ngon, thịt béo mà ít khi suy nghĩ về ý nghĩa của con đường ấy.

+ Đoạn thơ cho thấy nỗi chán ghét, khinh bỉ của Cao Bá Quát đối với phường danh lợi. Ông muốn đứng cao hơn bọn người ấy, không muốn đi theo con đường ấy, ông cảm thấy mình lạc lõng, cô độc quá. Trong nhiều bài thơ, ông cũng đã tỏ ra chán ghét việc học và thi văn chương để tìm kiếm công danh, danh lợi.

– Nỗi băn khoăn, trăn trở:

+ Đi tiếp hay từ bỏ con đường công danh? Nếu đi tiếp thì cũng không biết phải đi như thế nào vì Thản lộ mang mang úy lộ đa (đường bằng phẳng thì mờ mịt, đường ghê sợ thì nhiều)

Người đi đường hiểu rằng phải học để đi thi. Nhưng thi đỗ đạt, làm quan như bao phường danh lợi thế thì học, thi để làm gì? Cao Bá Quát nhận ra tính chất vô nghĩa của lối học khoa cử, con đường công danh đương thời.

Bốn câu cuối: Tiếng kêu bi phẫn, bế tắc, tuyệt vọng

Cùng đồ:

+ Hình ảnh quen thuộc trong thơ ca:

Cùng đồ nhân dữ dao tương kiến

(Lúc cùng đường thương ta cùng trăng nhìn nhau từ xa)

Nhân đáo cùng đồ vô hảo mộng

(Người đến bước đường cùng không có được mộng đẹp)

+ Trong Sa hành đoản ca

Đây là hình ảnh tả thực của con đường Cao Bá Quát đã đi trên dải đất miền Trung. Con đường bị trấn giữ bởi các dải núi muôn trùng muôn đợt phía Bắc, phía Nam.· Nhưng đây còn là con đường bế tắc, không lối thoát của trí thức tài cao, phận thấp chí khí uất (Tản Đà). Con đường ấy không thể giúp Cao Bá Quát đạt được lí tưởng cao đẹp của mình. Nếu đi tiếp, rất có thể ông cũng chỉ là một kẻ trong “phường danh lợi” mà ông từng khinh miệt, nhưng nếu dừng lại thì ông cũng không biết đi đâu, về đâu. Có cả một khối mâu thuẫn lớn đè nặng trĩu lên tâm trạng của tác giả lúc này.

– Câu hỏi cuối bài: Lời tự vấn tiếp tục cho thấy nỗi khối mâu thuẫn lớn đang đè nặng trong tâm trí nhà thơ. Đi tiếp theo phường danh lợi hay quay về ở ẩn giữ riêng mình trong sạch giữa cuộc đời ô trọc? Tất cả những điều đó Cao Bá Quát đều không muốn.

– Qua những câu thơ cuối, Cao Bá Quát muốn nhắn nhủ với người đời: hãy dũng cảm vứt bỏ con đường công danh vô nghĩa, tự tìm cho mình một con đường đi khác để thực hiện lí tưởng của mình.

3. Kết bài:

 Tổng kết về nội dung và nghệ thuật

Nghệ thuật

– Sử dụng thơ cổ thể; hình ảnh có tính biểu tượng.

– Thủ pháp đối lập; sáng tạo trong dùng điển tích (ông tiên ngủ kĩ).

Nội dung

Khúc bi ca mang đậm tính nhân văn của một con người cô đơn, tuyệt vọng trên đường đời

thể hiện qua hình ảnh bãi cát dài, con đường cùng và hình ảnh người đi đường.

Phân tích Bài ca ngắn đi trên bãi cát của Cao Bá Quát

Phân tích Bài ca ngắn đi trên bãi cát

Bài văn tham khảo

Nhất sinh đê thủ bái mai hoaMột đời chỉ biết cúi đầu trước cái đẹp, đó là câu nói của Cao Bá Quát, người nổi tiếng văn hay chữ tốt, nhà thơ trung đại nổi bật trong văn học Việt Nam. Cao Bá Quát, tên tự là Chu Thần, biệt hiệu là Mẫn Hiên, ông là người văn võ song toàn, để lại cho đời hơn 1353 bài thơ, 21 bài văn xuôi trong đó có 11 bài được viết theo thể ký hoặc luận văn và 10 truyện ngắn viết theo thể truyền kì. Hình ảnh Cao Bá Quát đã được xuất hiện trong tác phẩm Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân, hiện lên là con người có tài năng, có trí tuệ lớn, biết cảm hóa những tâm hồn lầm lạc lỡ bước. Xây dựng nhân vật này, Nguyễn Tuân đã khắc học thật rõ nét một trong những cây bút văn chương trang trọng của nền văn học nước nhà. Trong số những bài thơ tác giả đã để lại thì tác phẩm Bài ca ngắn đi trên bãi cát là tác phẩm tiêu biểu, bài thơ đã khắc họa hình ảnh con đường công danh đầy gập ghềnh gian nan, cùng với sự khổ nhục khó khăn của những người mải mê tìm kiếm lợi danh, xây dựng con đường hoạn lộ cho mình.

Đọc tác phẩm chúng ta có thể thấy hiện  lên hình ảnh con người mải mê tìm kiếm lợi và danh để lại tiếng khóc cho cuộc đời dâu bể. Mở đầu bài thơ tác giả viết:

Bãi cát dài, lại bãi cát dài

Đi một bước như lùi một bước

Mặt trời đã lặn, chưa dùng được

Lữ khách trên đường nước mắt rơi.

Hình ảnh bãi cát nổi bật trong tác phẩm tượng trưng cho con đường công danh nhiều gập ghềnh, trắc trở, hết bãi cát này nối tiếp bãi cát khác, quả thật để chinh phục con đường danh lợi thật không dễ dàng bởi cứ mỗi lần con người cố gắng thì mỗi lần có cảm tưởng như bị đẩy lại phía sau: Đi một bước như lùi một bước. Trên con đường công danh, con đường hoạn lộ gian nan ấy, người lữ khách không tìm thấy đâu là đích đến, đâu là là điểm dừng bởi cứ mỗi lần di chuyển là một lần gặp khó khăn trắc trở. Những câu thơ đầu của Sa hành đoản ca mở ra một hiện trạng, một cảnh ngộ và cũng là sự lên tiếng đầy bức xúc, bức bối của nhân vật trữ tình. Không gian và thời gian từ những câu thơ trên như dồn nén, như muốn đẩy người lữ khách vào con đường bế tắc cùng cực. Người lữ khách kia phải chăng chính là hình ảnh một thời của Cao Bá Quát trong giai đoạn ông phải xây dựng con đường quan lộ đầy khổ cực gian nan. Thấu hiểu được điều đó, là một người kiên trì bền gan, Cao Bá Quát không bào giờ nản chí lùi bước bởi trong thâm tâm ông hiểu rằng nếu như không tiến lên thì ắt sẽ lùi xuống, nếu trước khó khăn không dũng cảm đương đầu thì không bao giờ đạt được thành tựu bền vững truyền lại cho hậu thế ngày hôm nay. Hình ảnh Bãi cát dài khiến ta liên tưởng đến những khó khăn, trắc trở mà bất cứ ai cũng phải gặp trên đường đời, và trên con đường đó nếu mỗi con người không giữ vững ý chí của mình thì chắc chắn sẽ cầm chắc thất bại. Để có thể giãi bày nhiều hơn về những khó khăn mà tác giả đang gặp phải ở những câu thơ tiếp theo đã bộc bạch tâm trang của người trong cuộc, đó là tiếng thở than, oán trách bởi ý thức sâu sắc mâu thuẫn giữa khát vọng hoài bão với thực tế trái ngang, éo le:

Không học được tiên ông phép ngủ

Trèo non, lội suối giận khôn vơi!

Xưa nay phường danh lợi

Tất tả trên đường đời

Đầu giá hơi men thơm quán rượu

Người say vô số tỉnh bao người?

Bãi cát dài, bãi cát dài ơi!

Tính sao đây? Đường bằng mờ mịt

Đường ghê sợ còn nhiều, đâu ít?.

Qủa thực nhưng câu thơ trên đã phần nào giãi bày tình cảnh éo le của tác giả khi phải theo đuổi con đường danh lợi. Nỗi chán nản của tác giả vì tự mình phải hành hạ thân xác mình, theo đuổi công danh và ước muốn trở thành ông tiên có phép ngủ kĩ:

Quân bất học tiên gia mĩ thụy ông

Đăng sơn thiệp thủy oán hà cùng!.

 Nhịp thơ thay đổi liên tục (3/5, 4/3) thể hiện sự gập gềnh, trúc trắc của những bước đi trên bãi cát dài, tượng trưng cho sự chán nản, mệt mỏi của người đi đường. Danh và lợi ở cuộc đời này là hai thứ rất quan trọng đối với đời người, và có lẽ cuộc đời con người mãi mãi về sau sẽ theo đuổi hai thứ đó, Nguyễn Bỉnh Khiêm có lúc cũng đã cảm thấy mình thoát khỏi vòng danh lợi sau những tháng năm làm quan trong triều, ông viết:

Ta dại ta tìm nơi vắng vẻ

Người khôn người đến chốn lao xao,

Nếu Cao Bá Quát chật vật bởi con đường danh lợi, thì Nguyễn Bỉnh Khiêm khước từ nơi vinh hoa phú quý, nơi ồn ã tấp nập của chốn quan trường để hòa mình vào cuộc sống bình dị giản đơn của một lão nông ngày thường. Tiếp túc mạch thơ ta thấu hiểu được phần nào nỗi day dứt đau khổ của tác giả trên bước đường xây dựng sự nghiệp, để có được lợi danh con người phải bon chen, dè xẻn phải luồn cúi khôn ngoan để có thể tạo cho mình tiếng thơm ngàn đời, con đường tạo lập công danh vô cùng gian khổ và nguy nan, bởi người thường đâu có thể tránh khỏi sự cám dỗ của lợi và danh. Danh lợi cũng là một thứ rượu ngon dễ làm say người. Những kẻ ham danh lợi chỉ mong có được chút công danh, mong được hưởng vinh hoa phú quí, rượu ngon, thịt béo mà ít khi suy nghĩ về ý nghĩa của con đường ấy. Đoạn thơ cho thấy nỗi chán ghét, khinh bỉ của Cao Bá Quát đối với phường danh lợi. Ông muốn đứng cao hơn bọn người ấy, không muốn đi theo con đường ấy, ông cảm thấy mình lạc lõng, cô độc quá. Trong nhiều bài thơ, ông cũng đã tỏ ra chán ghét việc học và thi văn chương để tìm kiếm công danh, danh lợi. Đi tiếp hay từ bỏ con đường công danh? Nếu đi tiếp thì cũng không biết phải đi như thế nào vì Thản lộ mang mang úy lộ đa (đường bằng phẳng thì mờ mịt, đường ghê sợ thì nhiều)Người đi đường hiểu rằng phải học để đi thi. Nhưng thi đỗ đạt, làm quan như bao phường danh lợi thế thì học, thi để làm gì? Cao Bá Quát nhận ra tính chất vô nghĩa của lối học khoa cử, con đường công danh đương thời. Những câu thơ của thi sĩ họ Cao như chiếu một góc nhìn trong tâm thế vừa thầm lặng lại vừa cô đơn, lại cũng vừa thầm lặng vừa kiêu hãnh, nỗi cô đơn và niềm kiêu hãnh của một con người không muốn và không thể tan hòa trong đám chúng sinh bon chen cầu danh lợi. Mượn những hình ảnh hiện hữu đơn phương từ những danh – lợi- nhân, Cao Bá Quát đã tạo nên thế tương phản đối lập thầm lặng mà quyết liệt giữa cái tầm thường với cái thanh cao, giữa sự ồn ã sục sôi từ thiên hạ với cái lặng lẽ cao ngạo từ con người- bản thể của mình. Khái niệm danh, lợi ở câu thơ trên gắn với việc đi học, thi, ra làm quan. Những câu thơ cuối cùng là tiếng kêu bi phẫn, bế tắc tuyệt vọng của người tìm danh lợi trên con đường quan lộ. Con đường ấy không thể giúp Cao Bá Quát đạt được lí tưởng cao đẹp của mình. Nếu đi tiếp, rất có thể ông cũng chỉ là một kẻ trong “phường danh lợi” mà ông từng khinh miệt, nhưng nếu dừng lại thì ông cũng không biết đi đâu, về đâu. Có cả một khối mâu thuẫn lớn đè nặng trĩu lên tâm trạng của tác giả lúc này. Câu hỏi cuối bài: Lời tự vấn tiếp tục cho thấy nỗi khối mâu thuẫn lớn đang đè nặng trong tâm trí nhà thơ. Đi tiếp theo phường danh lợi hay quay về ở ẩn giữ riêng mình trong sạch giữa cuộc đời ô trọc? Tất cả những điều đó Cao Bá Quát đều không muốn. Qua những câu thơ cuối, Cao Bá Quát muốn nhắn nhủ với người đời: hãy dũng cảm vứt bỏ con đường công danh vô nghĩa, tự tìm cho mình một con đường đi khác để thực hiện lí tưởng của mình.

Bài thơ Bài ca ngắn đi trên bãi cát đã cho thấy sự chán ghét của con người trí thức đối với con đường danh lợi tầm thường đương thời và niềm khao khát thay đổi cuộc sống. Bài thơ sử dụng thể thơ cổ thể, hình ảnh có tính biểu tượng, thủ pháp đối lập; sáng tạo trong dùng điển tích. Nhịp điệu bài thơ góp phần diễn tả thành công những cảm xúc, suy tư của nhân vật trữ tình về con đường danh lợi gập ghềnh trắc trở.

Hoàng Bạch Diệp

Đăng bởi: THPT Lê Minh Xuân

Chuyên mục: Lớp 11

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Back to top button

Bạn đang dùng trình chặn quảng cáo!

Bạn đang dùng trình chặn quảng cáo!